10 września na gryfińskim nabrzeżu odsłonięto tablicę poświęconą Polakom spod znaku Rodła – działaczom Związku Polaków w Niemczech i Związku Polskich Robotników Rolnych, którzy w okresie międzywojennym, mimo represji i licznych trudności organizacyjnych, walczyli o zachowanie polskiej tożsamości narodowej na Pomorzu Zachodnim.
Uroczystość była zwieńczeniem blisko trzyletniej pracy Stowarzyszenia Gryfiński Ruch Patriotyczny. Początek inicjatywy sięga zimy 2023 r., kiedy powołano Komitet Inicjatywy Uchwałodawczej „Nadanie gryfińskiemu nabrzeżu imienia Polaków spod znaku Rodła”. Uchwała w tej sprawie została przyjęta przez Radę Miejską w Gryfinie 1 lutego 2024 r. Kolejne dwa i pół roku poświęcono na zgromadzenie środków i przygotowanie realizacji projektu.
Wybór daty odsłonięcia tablicy nie był przypadkowy. 10 września 1941 r. Niemcy zamordowali w więzieniu w Szczecinie Aleksandra Omieczyńskiego – przywódcę szczecińskiej Polonii, harcmistrza, nauczyciela i animatora życia kulturalnego, a także współpracownika polskiego wywiadu. Dwa lata później, 1 kwietnia 1943 r., w więzieniu w Brandenburgu zamordowano Maksymiliana Golisza, również zaangażowanego w działalność polskiego wywiadu.
Obchody rozpoczęło spotkanie z młodzieżą w I Liceum Ogólnokształcącym im. Aleksandra Omieczyńskiego w Gryfinie. Gośćmi honorowymi byli wnukowie patrona szkoły – Ewa Zimnicka i Aleksander Omieczyński. Wykład „Aleksander Omieczyński – Wódz szczecińskich Polaków” wygłosił dr Maciej Maciejowski.
Następnie w kościele pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny odprawiono Mszę św. w intencji Związku Polaków w Niemczech oraz Aleksandra Omieczyńskiego. Po Eucharystii uczestnicy przeszli ulicami Gryfina na nabrzeże miejskie.
Podczas wydarzenia przypomniano, że przedwojenni działacze ZPwN byli aktywni również na terenie dawnego powiatu Greifenhagen. Maksymilian Golisz wraz z harcerzami odwiedzał Binowo, Jezioro Binowskie, Kołowo i Puszczę Bukową. Aleksander Omieczyński wraz z drużyną „Gryf” również przyjeżdżał do Greifenhagen – dzisiejszego Gryfina. W Baniach odbywały się natomiast nabożeństwa dla polskich robotników rolnych, odprawiane przez polskich księży Józefa Waliczka i Antoniego Majewskiego z parafii św. Ottona w Pyrzycach.
Historia Polaków spod znaku Rodła nie kończy się jednak na okresie przedwojennym. Działacze ZPwN odegrali również rolę w tworzeniu polskiej administracji na Pomorzu Zachodnim po 1945 r. Jan Baczewski, jeden z założycieli Związku, został pierwszym burmistrzem Dębna, a Władysław Narożyński – jednym z czołowych działaczy ZPwN – pierwszym burmistrzem Myśliborza.
Podczas uroczystości przypomniano także Stanisława Rzeszowskiego – gryfińskiego nauczyciela, harcmistrza i regionalistę, który przyczynił się do zachowania pamięci o Aleksandrze Omieczyńskim. Z jego inicjatywy 5 września 1970 r. liceum w Gryfinie otrzymało imię przedwojennego przywódcy szczecińskiej Polonii.
Symboliczne znaczenie miał również wybór miejsca ustawienia tablicy. Odra, nad którą leży Gryfino, spotkała się tutaj z symbolem Rodła przedstawiającym w uproszczony sposób bieg Wisły. Obie rzeki stały się więc symbolem więzi między zachodnimi ziemiami Polski a jej historycznym centrum oraz ludzi, którzy mimo presji i represji zachowywali polską tożsamość.
Poświęcony przez ks. proboszcza Ireneusza Pastryka znak Rodła stał się odtąd częścią przestrzeni miejskiej Gryfina. W uroczystości uczestniczyli parlamentarzyści, przedstawiciele władz wojewódzkich i samorządowych, harcerze ZHP z Myśliborza oraz ZHR 3 DH „Wenedzi” ze Szczecina, a także mieszkańcy Gryfina i okolic.
Organizatorzy podziękowali wszystkim osobom zaangażowanym w realizację projektu, w szczególności burmistrzowi Miasta i Gminy Gryfino za przychylność dla inicjatywy.
